ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΠΑΧΗΣ 1903-1960

Ο Άγγελος Σπαχής (1903-1960), ο μεγαλύτερος γραφίστας του 20ού αιώνα στην Ελλάδα, είναι σήμερα ολότελα και άδικα λησμονημένος. Τον αγνοούν, με ελάχιστες τιμητικές εξαιρέσεις, ακόμη και εκείνοι από τους οποίους δεν θα το περίμενες (ζωγράφοι, σκηνογράφοι, γραφίστες, ιστορικοί της τέχνης). Τον αγνοούμε, μα δεν ξέρω αν υπάρχει άλλος που τα έργα των χειρών του να είναι τόσο διαδεδομένα και τόσο οικεία σε όλους μας. Ποιος δεν έχει δει το λογότυπο του Άσσου της καπνοβιομηχανίας Παπαστράτος, το οποίο ο Σπαχής σχεδίασε το 1931 και το οποίο συνεχίζει να υπάρχει μέχρι σήμερα, αδιάκοπα επί ενενήντα χρόνια! Αλλά και ποιος από μας, καπνιστές και μη καπνιστές, γνωρίζει ότι σχεδιάστηκε από τον Σπαχή; Καπνός, φευ, και το όνομά του και η μνήμη του! Προσωπικά θεωρώ τούτο το λογότυπο ένα από τα πιο εμπνευσμένα της ελληνικής γραφιστικής του 20ού αιώνα. Ο Ν. Π. Παΐσιος σωστά εντοπίζει την πηγή της έμπνευσής του στον Ελ Λισίτσκι (1890-1941) και πιο συγκεκριμένα σε μια διάσημη αφίσα του (σ. 37), αναδεικνύοντας γενικότερα τη συνομιλία του αυτοδίδακτου Σπαχή με τα εικαστικά ρεύματα της εποχής του. Θα προσθέσω ένα ακόμη ρητορικό ερώτημα: πόσοι οπαδοί (ή αντίπαλοι) του Ολυμπιακού γνωρίζουν άραγε ότι το σήμα του σχεδιάστηκε από τον Άγγελο Σπαχή το 1924 ως λογότυπο αρχικά της εκδοτικής σειράς του περ. Παντογνώστης, πριν γίνει τον επόμενο χρόνο έμβλημα της θρυλικής ομάδας (βλ. σ. 31-33);