Ο ΗΛΙΑΣ ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ, ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟΝ

Αυτή η χαμένη ιστορία του ελληνικού σοσιαλισμού των μεταπολεμικών χρόνων αποτελεί μια ρομαντική ανάμνηση για όσους πίστεψαν σε ανώτερα ιδανικά. Αντίθετα απ’ ό,τι συνέβη σε κάποιες άλλες ευρωπαϊκές χώρες, στην πατρίδα μας ο γνήσιος σοσιαλισμός δεν κατόρθωσε να στεριώσει, κυρίως λόγω της ανώμαλης μετακατοχικής περιόδου. Οι φανατισμοί των «άκρων» δεν άφηναν περιθώρια για φωνές μετριοπάθειας και συνέσεως. Η Δεξιά σκοπίμως ταύτιζε τον σοσιαλισμό με τον κομμουνισμό, και το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν επιθυμούσε την ύπαρξη μεγάλης Αριστεράς έξω από τη δική του επιρροή. Έτσι οι σοσιαλιστές είτε απορροφήθηκαν από το ΚΚΕ (ή την ΕΔΑ) είτε αναγκάσθηκαν να συμπλεύσουν με το Κέντρον, με την ελπίδα να το στρέψουν σε πιο προοδευτική κατεύθυνση. Ο πιο ισχυρός και ζωντανός εκπρόσωπος του σοσιαλιστικού χώρου ήταν ο Ηλίας Τσιριμώκος. Γόνος παλιάς πολιτικής οικογένειας, άριστος νομικός, άφθαστος ρήτωρ και συγγραφέας με δυνατή πένα, ξεχώρισε και γοήτευσε μέσα κι έξω από τη Βουλή. Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζουμε μια άγνωστη ή λησμονημένη αρθρογραφική του εργασία, που δίνει ανάγλυφα την πορεία των σοσιαλιστικών δυνάμεων και ρευμάτων μετά τον πόλεμο: Πώς εξελίχθηκαν τα ρεύματα, ποιές δυσχέρειες συνάντησαν, καθώς και την αγωνία να στεριώσει η Κεντροαριστερά μέσα σε μια πολιτική οδύσσεια της πιο κρίσιμης εποχής, όπου κυριαρχούσαν προσωπικότητες όλων των ιδεολογιών. Ακόμα και η ταραγμένη (παρεξηγημένη και εν πολλοίς άγνωστη) περίοδος των Ιουλιανών του 1965 φωτίζεται διαφορετικά, λίγο προτού πέσει η αυλαία στον κοινοβουλευτισμό. Επίσης παρατίθενται αντί επιλόγου τα δύο σπουδαία τελευταία αδημοσίευτα κείμενά του, που έγραψε στον πρώτο χρόνο της δικτατορίας, βαριά άρρωστος, πριν το τέλος του. Απέτυχε η προσπάθεια του Τσιριμώκου να στεριώσει τον γνήσιο σοσιαλισμό; Εκείνος πάντα ήλπιζε ότι θα μπορούσαμε «να ξαναρχίσουμε απ’ την αρχή». Θαυμαστής του Ζωρές, είχε κάνει λάβαρο τα λόγια του: «Η Ιστορία διδάσκει στους ανθρώπους τη δυσκολία των μεγάλων προσπαθειών. Αλλά δικαιώνει την ακατανίκητη ελπίδα…».