ΣΑΤΙΡΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗ ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΟΛΩΜΟ ΩΣ ΤΟΝ ΣΕΦΕΡΗ

Ο τίτλος της σειράς των μαθημάτων που εγκαινιάζεται σήμερα είναι, όπως ξέρετε, Σάτιρα και Πολιτική και ο ποιητής που θα εξετάσουμε ο Διονύσιος Σολωμός ένας ποιητής που, τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως, ούτε σατιρικός είναι ούτε πολιτικός. Εννοώ, βέβαια, ούτε σατιρικός ποιητής ούτε πολιτικός ποιητής. Και τονίζω τη λέξη ποιητής όχι για να δηλώσω το πασίγνωστο γεγονός ότι ο Διονύσιος Σολωμός δεν άσκησε ποτέ το επάγγελμα του πολιτικού, αλλά γιατί και ως ποιητής δεν είναι δυνατό να ενταχθεί στο χώρο που καλλιέργησαν λ.χ. ο σύγχρονός του Αλέξανδρος Σούτσος (1803-1863) ή αργότερα ο Γεώργιος Σουρής (1852-1919). Ο Σολωμός, λογοτέχνης με έκδηλη τη συναίσθηση της κοινωνικής και της εθνικής του αποστολής, δεν μπορούσε να αποβάλει την πολιτική από το έργο του. Κι ακόμα, άνθρωπος με έντονα πάθη και ζωηρή τη διάθεση να στηλιτεύσει την ανοησία, την αδικία και την υποκρισία, έγραψε αρκετά σατιρικά ποιήματα. Αυτό όμως που προέχει σ αυτόν είναι η καθολικότερη λειτουργία της ποίησης. Με τη σάτιρά του θα προσπαθήσει να εξυπηρετήσει τους ίδιους σκοπούς που εξυπηρετεί και με το υπόλοιπο έργο του. Όπως θα δούμε σε λίγο, από μια στιγμή και πέρα μέσα στην ποιητική του πορεία, η σατιρική ασχολία παύει να του είναι παιχνίδι ή μέσο απροκάλυπτης επίθεσης μαζί με την καθαρή λυρική του ποίηση θα αποτελέσουν συνειδητά τους δύο πόλους που ορίζουν τον άξονα γύρω από τον οποίο περιστρέφεται ο ποιητικός του κόσμος. Και ο πολιτικός του στοχασμός, συμβουλευτικά ή στηλιτευτικά διδακτικός, περιτρέχει και το ένα και το άλλο ημισφαίριο. Αυτό εννοούσα όταν έλεγα ότι ο Σολωμός δεν μπορεί να ενταχθεί στο χώρο που καλλιέργησαν ο Αλέξανδρος Σούτσος ή ο Γεώργιος Σουρής. Τη διάκριση την είχα κάνει ειδολογικά, όχι αξιολογικά. Αν πρέπει τώρα, σώνει και καλά, να του βρούμε έναν συγγενικό χώρο στην ιστορία της ποίησης, θα πρέπει να ψάξουμε στην περιοχή των ποιητών που χαρακτηρίζονται από την ίδια διπολικότητα: του Οράτιου (των Ωδών και των Σατιρών), του Δάντη (της Κόλασης και του Παραδείσου), του Μπάιρον (του Child